જૈન ધર્મ – GPSC માટે સંક્ષિપ્ત નોંધ (Gujarati)
જૈન ધર્મ પ્રાચીન ભારતીય ધર્મ છે, જે અહિંસા, તપ અને આત્મશુદ્ધિ પર આધારિત છે. જૈન પરંપરા મુજબ કુલ 24 તીર્થંકરો થયા છે. તેમાં છેલ્લા તીર્થંકર મહાવીર સ્વામી હતા. તેમનો જન્મ ઈ.સ.પૂ. 599માં થયો હતો.
મુખ્ય સિદ્ધાંતો
- અહિંસા – કોઈપણ જીવને હિંસા ન કરવી
- સત્ય – સત્ય વાણી અને વર્તન
- અસ્તેય – ચોરી ન કરવી
- બ્રહ્મચર્ય – ઇન્દ્રિય સંયમ
- અપરિગ્રહ – સંપત્તિનો ત્યાગ
તત્ત્વજ્ઞાન
- આત્મા અને પરમાત્મામાં ભેદ નથી
- કર્મ સિદ્ધાંત પર ભાર
- મોક્ષ માટે તપ, સંયમ અને જ્ઞાન જરૂરી
સંપ્રદાયો
- દિગમ્બર – નિર્વસ્ત્ર સાધુ પરંપરા
- શ્વેતામ્બર – સફેદ વસ્ત્ર ધારણ કરનાર
ઐતિહાસિક મહત્વ
- વૈદિક યજ્ઞ અને બલિ પ્રથાનો વિરોધ
- સામાજિક સમતા અને નૈતિક જીવન પર ભાર
- ગુજરાત, રાજસ્થાન અને કર્ણાટકમાં વિશેષ પ્રભાવ
પરીક્ષા દૃષ્ટિએ મહત્વ
- જૈન ધર્મે ભારતીય તત્ત્વજ્ઞાનને અહિંસાની વિચારધારા આપી
- મૌર્ય અને ગુપ્ત યુગમાં વિકાસ
- પ્રાચીન ભારતના ધાર્મિક સુધારણાંમાં મહત્વની ભૂમિકા
જૈન ધર્મ અહિંસા અને તપ આધારિત પ્રાચીન ધર્મ છે. મહાવીર સ્વામી તેના છેલ્લા તીર્થંકર હતા. પંચમહાવ્રત તેનું મુખ્ય સિદ્ધાંત છે. દિગમ્બર અને શ્વેતામ્બર તેના બે સંપ્રદાય છે. GPSC પરીક્ષામાં આ વિષય મહત્વનો છે.